Met nog vijftig euro op zijn bankrekening vloog schrijver Raoul de Jong op zijn 21e naar New York om zijn eerste boek te schrijven. In zijn koffer had hij Een ander land van de Amerikaanse auteur en burgerrechtenactivist James Baldwin mee, een roman over verlies, liefde en hoop. Tijdens het lezen besefte hij: ‘Dit gaat over mij.’
‘Ik heb niet echt een thuis. Veel plekken zijn als thuis. Ik ben nooit lang op een plek’, zegt schrijver en dichter Raoul de Jong (42). Hij is tijdens het gesprek in Marseille, de stad waar zijn moeder woont.
En de stad waar hij zijn nieuwste boek Kromanti schreef. Slechts drie weken had hij nodig voor de non-fictie. Dat boek verscheen op de dag dat hij zijn speech uitsprak tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden op 1 juli.
In de Zuid-Franse stad blikt hij terug op de afgelopen periode, vanaf een zonnig terras met een koffie en een pain au chocolat.
Kromanti ontstond na een reis naar Ghana, vertelt hij. Daar ontdekte hij het dorp Kormantse. De naam verwijst naar dezelfde beschermgeest die zijn familie in Suriname al generaties lang kromanti noemt.
Teruggevonden broer
In Ghana ontmoette hij Joseph, de zoon van de dorpschef. De familie Twidan ontving hem als een teruggevonden broer, driehonderd jaar nadat de familie door de slavenhandel uit elkaar was gerukt.
De Jong vertelde tijdens zijn Ketikoti-toespraak onder andere over het stemmetje in jezelf dat zegt dat verandering mogelijk is. Vanuit de verte hoorde hij gejuich. Op schermen in het Oosterpark en op het Museumplein keken mensen mee.
‘Ik keek omhoog en ineens brak iedereen uit in gejuich. Alsof mensen zich hadden ingehouden en nu toestemming kregen om dat gevoel eruit te laten.
Mensen kwamen daarna voortdurend op me af om iets te zeggen of me te bedanken. Het was een golf van liefde. Mensen voelden hetzelfde en begrepen me.’
Welk boek maakte veel indruk op u?
‘De roman Een ander land van James Baldwin (1924-1987). Het boek gaat over een groep vrienden in New York. Het zijn biseksuele dertigers, die op zoek zijn naar liefde, verbondenheid en zichzelf. Het boek schetst wat er met hen gebeurt nadat een van hen een einde aan zijn leven maakt.
Zijn geliefde, Eric, een witte man met rood haar, haalt aan het einde van het boek zijn nieuwe, jongere, vriend op van het vliegveld. Je leest dat de twee samen New York in lopen.
“De stad, die door de mensen uit de hemel tot hun huis is gemaakt”, staat er dan zo mooi. Het boek begint donker en aangrijpend, maar eindigt uiteindelijk met hoop en liefde.
‘Baldwin was een zwarte schrijver en tot dat moment had ik nog maar weinig boeken van zwarte auteurs gelezen.’
Toen ik het voor het eerst las, had ik net een relatie met een wat oudere Italiaan en ik besefte: dit boek gaat over mij.
Het boek eindigt met de belofte dat er iets nieuws gaat komen. Dat gevoel had ik zelf ook in New York. De stad betekende voor mij een nieuw hoofdstuk: het begin van mijn volwassen leven.’
Wanneer las u het boek voor het eerst?
‘Ik was 21 jaar en ging naar New York om een boek te schrijven. Ik had net een voorschot ontvangen van de uitgever en daarvan kocht ik mijn vliegticket. Daarna stond er nog vijftig euro op mijn rekening.
Mijn literair agent gaf mij Een ander land mee. “Dit is voor jou”, zei ze. Ze vertelde dat ik haar op de een of andere manier aan Baldwin deed denken. Hij was een zwarte schrijver en tot dat moment had ik nog maar weinig boeken van zwarte auteurs gelezen.
Baldwin gaf woorden aan gevoelens en ervaringen die ik zelf kende, waardoor ik ze beter kon begrijpen: zwart zijn, mens zijn en queer zijn.
Ik las het boek uit in het bed van mijn Italiaanse vriend, die ik met de jaarwisseling had ontmoet en op wie ik erg verliefd was geworden. Hij is nog steeds mijn partner.
Onlangs pakte ik het boek opnieuw uit de kast. Toen ontdekte ik nieuwe lagen. Ik ben inmiddels ouder dan de hoofdpersonages en zie beter hoe het verhaal ook gaat over wat ik de vloek van de slavernij noem, en de zelfhaat die daardoor is aangekweekt.’
Wat heeft het boek u gebracht?
‘Mijn boek Jaguarman verscheen zes jaar geleden en ik voelde dat het tijd was voor een nieuw boek. Ik wilde terug naar de vraag waarom ik eigenlijk schrijf.
Een ander land is een van de boeken die het vuur in mij heeft aangewakkerd om schrijver te worden.
Schrijven deed ik eigenlijk altijd wel: in dagboeken, voor de schoolkrant en later in columns voor jongerenwebsites. Die werden overgenomen door NRC en daarna vroegen uitgeverijen of ik een boek wilde schrijven.
‘Ik ben voor anderen geworden wat Baldwin voor mij was.’
Veel dingen in mijn leven waren niet gemakkelijk en gingen niet goed. Vlak voor mijn eindexamen ben ik door mijn moeder het huis uitgezet. De periode na de middelbare school was moeilijk.
Ik had geen huis, geen geld, veel dingen lukten niet. Maar schrijven lukte. Dus ben ik dat pad gaan bewandelen. Het voelde als een natuurlijke richting.
James Baldwin was een gids voor mij als twintiger. Nu ben ik 42 en ben ik zelf een soort gids voor anderen. Mijn boeken worden gelezen, ik heb een publiek en reis de wereld over om lezers te ontmoeten. Ik ben voor anderen geworden wat Baldwin voor mij was.’
Heeft u het nog weleens over dit boek?
‘Ik praat vaak over dit boek. Niet op een podium en ook niet met iedereen, maar wel met jonge jongens in wie ik mezelf herken en van wie ik hoop dat ze de wereld gaan veranderen.
In de Verenigde Staten ontmoette ik bijvoorbeeld een jongen van vijfentwintig jaar die zulke scherpe vragen stelde tijdens een les over de inheemse Amerikaanse geschiedenis.
Soms sturen we elkaar brieven. Laatst schreef ik hem: “Je gaat de wereld in. Dit boek van Baldwin gaat een gids voor je zijn.”
Baldwin voelt als een goede vriend die al die tijd bij me is geweest. We hebben veel met elkaar gemeen. Zijn leven leek op dat van mij: rommelig en grandioos. Hij reisde veel en dat is ook mijn leven. Ik heb niet echt een thuis.
Maanden op reis
Tot december ben ik niet in Nederland. Mijn reis voert me voor de Engelse vertaling van Jaguarman onder andere langs Italië, Zwitserland, Ghana, Indonesië en Canada. In de Amerikaanse staat Rhode Island hoop ik mijn nieuwe boek af te schrijven.
Voor mij is deze reis meer dan alleen reizen. Ik zeg weleens dat ik wraak neem voor mijn voorouders: ik pak kansen die zij nooit hebben gehad.’
Dit verhaal verscheen in het Nederlands Dagblad. Foto: Daphne Lucker